Takip Edin

EMLAK REHBERİ

Yeni tapular nasıl olacak?

Yayınlanma tarihi

-

Ev sahibi, iş yeri sahibi, tapu sahibi olan herkes için önemli bir gelişme yaşanıyor. Tapularda dijital döneme girildi. Eski, tapular yerine kullanılacak yeni tapular Bakan Kurum’un sunumuyla tanıtıldı. Peki yeni tapular nasıl olacak? Yeni tapuların özellikleri neler?



Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum tarafından “Tapuda Dijital Dönem” tanıtımı gerçekleştirildi. “Tapu ve Kadastro Müdürlüğü, Tapu dairelerine ilişkin performans değerlendirme sistemi ile vatandaşın en iyi hizmeti alması sağlanacak. Tüm Türkiye’de yapılan Tapu işlemleri yeni dijital ortamda anlık olarak takip edilebilecek. Vatandaşın dijital ortamda değerlendirmelerini alarak 20 Bin çalışanın eksikliklerini gidermek adına bilgi ve iletişimi en iyi şekilde kullanacağız. Çok yüksek oranlarda işlem sayıları var. Vatandaşa hizmet noktasında önemli bir adım daha atılmış oldu” dedi.

“Yeni tapu senetleri ile geçmişle gelecek, estetikle teknoloji buluşuyor.” 

Tapu senetlerinin içeriği ve tasarımını yenilendi. Dijital uygulamalarla desteklenen yeni tapu senetleri, vatandaşa büyük kolaylıklar sağlayacak.

Yeni Tapu senetlerinin faydaları neler?

Gelişen ülkemize yakışan geleneksel bir estetik değere sahip ve teknolojik yenilikleri barındıran, gereksiz bilgileri içermeyen bir tasarıma sahip yeni tapu senetlerinde bulunan QR kod okutularak parselin haritası görülebilecek.

Tapu senetlerinde bağımsız bölümlerin mimari projelerdeki brüt ve net yüzölçümlerinin tapu senetlerinde gösterilmesi sağlandı.

Vatandaşların TC Kimlik numarası gibi gayrimenkullerin Taşınmaz No’ları da Tapu Senetlerine basılarak, “İl, İlçe, Mahalle, Ada, Parsel, Bağımsız bölüm No” yerine taşınmaz bilgilerine ve geçmişine doğrudan erişilebilme imkanı sağlandı.

Eski ve Yeni Tapu Senetleri Farkları Neler?

Yeni Tapu senetlerinde maliklerin hissesi ve hisselerine düşen yüzölçümü sütunu getirilirken, eski tapu senetlerindeki pafta, sokak, sınırı gibi bölümler kaldırılarak yerine, QR kod basımı ile Parsel/Sorgu üzerinden taşınmazın kadastro haritasına doğrudan ulaşım sağlandı.

Kadastro öncesi tutulmakta olan zabıt kayıtları için gerekli olan taşınmazın geldisi ve gittisi kısımları kaldırılarak sadeleştirildi.

Ana taşınmaz tapu senetleri; 

1- Taşınmaz bilgileri,

2- Malik bilgileri,

3 Tescile ilişkin bilgiler olmak üzere üç bölüm olarak düzenlendi.

Emlakhaberi.com Editörü Sizlere Doğru Tarafsız Özel haberler yazarak bilgi almanızı ve doğru fikirlerle yatırım yapmanız için bilgi aktaran içerikler giriyorum.

Devamını oku
Yorum Yaz

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Emlak Sektörü

Konut satın alacaklara tavsiyeler

Yayınlanma tarihi

-

Konut satın alacaklara tavsiyeler

Konut yatırımı hala en çok kazandıran yatırım araçlarının başında geliyor.

Konut satın alırken lokasyon, bina özellikleri gibi faktörlerin taşıdığı öneme dikkat çeken Hürriyet Emlak Satış Direktörü Çağrı Bozay, konut satın alırken dikkat edilmesi gerekenler, 2018’in en çok kazandıran illeri ve alıcısına en çok kazandıran konutların ortak özellikleri gibi konularda açıklamalarda bulundu. 

2018 yılında emlak sektöründe genel bir durağanlık yaşansa da Türkiye genelinde konut fiyatlarındaki artış ortalama %10’u buldu. Bununla birlikte Amasya, Aydın, Edirne, Nevşehir ve Muğla gibi bazı şehirlerde %20’nin üzerinde fiyat artışı gerçekleşti. 2018’de en çok kazandıran ilçeler ise, İzmir-Menderes (%40), Bursa-İznik (%37) ve Antalya-Aksu (%32) oldu.

Peki bu dönemde ev alınır mı, konut yatırımı cazip mi? Konut alırken nelere dikkat edilmeli? 

Hürriyet Emlak Satış Direktörü Çağrı Bozay, “Kısa dönemli yüksek faiz oranları veya döviz yatırımları daha çekici gibi görünse de, konut yatırımı uzun vadede daha çok kazandırmaya devam ediyor. Özellikle sıfır konut projelerindeki %40’lara varan indirimler yatırım için cazip alternatifler sunuyor. Uzun dönemli düşünüldüğünde diğer yatırım araçlarına kıyasla emlak yatırımı ortalama 3 kata kadar daha fazla kazandırabilir” dedi. 

Konut satın alırken bunlara dikkat edin

1-Konut satın alanların en çok dikkat etmesi gereken unsurların başında konum ve bina yaşı gibi özellikler geliyor,

2-Kısa sürede değer kazanacak konutların ortak özelliği gelişmekte olan bir bölge içerisinde yer almaları,

3-Satılık konut, merkezi ve işlek bir noktada olduğunda fiyatı daha da yükseliyor,

4-Uzun vadeli düşünüldüğünde merkezi noktadan bir ev alanlar zamanla kazançlarını daha da çok artırıyor,

5-Sapa ya da köhne yerlerdeki dairelere göre işlek konutlara olan talep her zaman daha fazla,

Kentsel dönüşüm bölgelerindeki yoğun konut stoğundan dolayı bu bölgelerde alıcılar için cazip fiyatlı konutlar bulunuyor,

6-Maddi problemlerin ortaya çıkmaması adına bütçeye uygun seçenekler değerlendirilmeli,

Satın alınacak konutdeprem yönetmeliğine uygun olmalı,

7-Konut satın alacakların emlak endekslerini takip etmeleri en uygun fiyatlardan yararlanmaları için büyük önem taşıyor.

İstanbul’da nereden ev alalım?

1-İstanbul’da Sancaktepe, Esenyurt, Çekmeköy, Beylikdüzü, Kartal, Pendik, Tuzla gibi ilçelerde ve Kadıköy’ün birçok mahallesinde uygun fiyatla konut satın almak mümkün. 

2-Son yıllarda konut projesi sayısının hızla arttığı Eyüp, Mecidiyeköy-Alibeyköy-Mahmutbey metro hattı, Eyüp-Bayrampaşa tramvay hattı, Eminönü-Eyüp-Alibeyköy (Haliç çevresi) tramvay hattı,

İncirli-Edirnekapı-Gayrettepe metro hattı, Gayrettepe-Kemerburgaz 3.Havalimanı Raylı Sistemi, Vezneciler-Sultançiftliği-Arnavutköy metro hattı ve Eminönü-Fatih-Eyüp-Bayrampaşa metro hattı prim yapmaya devam ediyor.

İstanbul dışında nereden ev alınmalı?

1-İstanbul dışındaki illere göz attığımızda, özellikle İzmir’in yüksek oranda prim yaptığını görüyoruz. Hürriyet Emlak endeks verileri 2018’de en çok kazandıran ilçelerin başında, %40’la İzmir-Menderes, %37’yle Bursa-İznik ve %32’yle Antalya-Aksu geldiğini gösteriyor.

Bu üç ilçeyi İzmir’de %28’le Foça ve %27 artışla Güzelbahçe izliyor.

2-Antalya’da ise Aksu’nun ardından en çok prim yapan ilçelerin başında %25 artışla Alanya geliyor.

3-Ankara’da ise en çok prim yapan ilçe %21’le Polatlı, ikinci sırada %17 prim oranıyla Akyurt, üçüncü sırada ise %10 prim oranıyla Keçiören var.

Devamını oku

EMLAK REHBERİ

2019’da Emlak Vergisi Ne Zaman Ödenecek?

Yayınlanma tarihi

-

2019’da Emlak Vergisi Ne Zaman Ödenecek

2019 yılında vergi mükellefi olacakların emlak vergi değerlerinin hesabında dikkate alınacak asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerleri belli oldu. Peki, emlak vergisi 2019’ yılında emlak vergisi ilk taksiti ne zaman ödenecek?

Türkiye’de milyonlarca gayrimenkul sahibini ilgilendiren emlak vergisinde 2018 yılı ödemeleri 30 Kasım’da ikinci taksiti ödemesi yapılarak kapandı.

Gelelim 2019 yılı vergi mükellefi, gayrimenkulünü elden satamayanlar ile birlikte geçtiğimiz sene yeni gayrimenkul satın alanlar oluyor.

Emlak vergisi için ödenecek bedel gayrimenkulün kayıtlı değerinden, türüne göre belirlenen oranlar ile hesaplanıyor. Büyükşehir belediyelerinde emlak vergisi yüzde 100 zamlı olarak uygulanıyor.

Konutların vergi oranı büyükşehir sınırlarında binde 2; büyükşehir olmayan yerlerde ise binde 1 oranı ile hesaplanıyor. İşyeri, dükkan emlak vergisi oranı büyükşehirde binde 4, büyükşehir olmayan belediyede ise binde 2 oranında tahsil ediliyor.

Arsa ve arazilerde ise vergi oranları şu şekilde; Büyükşehirdeki bir arazinin vergi oranı binde 2, büyükşehirde olmayan bir arazinin vergi oranı binde 1; Büyükşehirdeki bir arsanın vergisi binde 6, Büyükşehirde olmayan bir arsanın vergisi binde 3 oranı ile hesaplanıyor.

Emlak Vergisi 2019’da ne kadar arttı?

Söz konusu gayrimenkullerin değerleri de her sene yeniden tespit ediliyor. Dolayısı ile emlak vergisi için ödenecek bedel aynı kalmıyor. Yeniden belirlenen oranlarla hesaplanıyor. 2019 yılında mükellef olacakların emlak vergi değerlerinin hesabında dikkate alınacak asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerleri geçtiğimiz hafta Resmi Gazete ’de yer alan Tebliğ kapsamında tespit edildi.

Bakanlıkça 2018 yılı için yeniden değerleme oranı yüzde 23,73 (yirmi üç virgül yetmiş üç) olarak tespit edildi. Asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değer takdirleri 2017 yılında yapıldığından, bu hükümler uyarınca bina ve arazi vergisi mükellefiyeti 2018 yılından itibaren başladı.

Kanunda takdir komisyonlarınca belirlenen arsa ve arazi metrekare birim değerlerinin, takdir işleminin yapıldığı yılı takip eden ikinci yılın başından başlamak suretiyle her yıl, bir önceki yıl birim değerinin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre aynı yıl için tespit edilmiş bulunan yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle dikkate alınacağı hükmüne bağlanmış olup; vergi değerinin hesabında bin liraya kadar olan kesirlerin dikkate alınmayacağı belirtildi.

2018 yılında emlak vergisi mükellefi olanların 2019 yılına ait emlak vergisinin tarh ve tahakkukunda esas alınacak vergi değerinin (matrahın) hesabı ile bina, arsa veya araziye 2018 yılında malik olunması halinde mükellefiyetin başlangıç yılı olan 2019 yılı vergi değerinin hesabı bu Tebliğde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılacak.

2017 yılında yapılan takdirler nedeniyle 2018 yılında mükellefiyeti başlayanların 2019 yılına ait emlak vergi değerlerinin hesabı

2017 yılında yapılan takdirler nedeniyle bina ve arazi vergisi mükellefiyeti 2018 yılından itibaren yeniden başlamış bulunuyor. Bu mükelleflerin bina, arsa ve arazilerinin 2019 yılı vergi değerleri, 2018 yılı vergi değerlerinin, bu yıla ait yeniden değerleme oranının yarısı olan ( yüzde 23,73/2=) yüzde 11,865 (on bir virgül sekiz yüz altmış beş) oranında artırılması suretiyle bulunacak tutarlar olacak.

ÖRNEK 1:

Mükellef (A) Amasya ili, Suluova Belediyesi sınırları içinde yer alan meskeni 2010 yılında satın almıştır. 2018 yılı emlak vergi değeri 140.000,00 TL olan meskenin 2019 yılı emlak vergi değeri aşağıda belirtildiği şekilde hesaplanacaktır.

1- Meskenin 2018 yılına ait emlak vergi değeri : 140.000,00 TL

2- 2018 yılına ait yeniden değerleme oranının yarısı (%23,73/2) : %11,865

3- Meskenin 2019 yılı emlak vergi değeri ( 1+(1×2)) : 156.611,00 TL

4- Bin liraya kadar olan kesirler dikkate alınmayacağından verginin tahakkukunda esas alınacak emlak vergi değeri: 156.000,00 TL

Emlak vergisi 2019’da ne zaman ödenecek?

Senede iki eşit taksit halinde ödenebilen emlak vergisinin 2019 ödemeleri Mart ayında başlayacak. İlk taksit ödemeleri 1-31 Mart tarihleri arasında yapılacak. Verginin ikinci taksit ödemeleri ise 1-30 Kasım 2019 tarihleri arasında tahsil edilecek. Bu sene gayrimenkul satın alan kimseler 2019’da vergi ödemeyecek neden ödemeyecek sorusuna satın aldığı kişi 2019 yılı vergi borcunu kapattıktan sonra satış yaptığı için yeni vergi sorumluluğu 2020’de başlayacak. Ancak yıl sonuna kadar beyanname verilmesi gerekecek.

Devamını oku

EMLAK REHBERİ

Arsa Payı Düzeltme Davası

Yayınlanma tarihi

-

Arsa Payı Düzeltme Davası

Kat Mülkiyeti Nedir başlıklı yazıdan da detaylı şekilde okunabileceği üzere (ofis, daire, dükkan vb) her bağımsız bölüm maliki, aynı zamanda binanın inşa edildiği arsa üzerinde belirli bir paya sahiptir.

Bu payların bağımsız bölümlerin değerleriyle orantılı şekilde dağıtılması gerekiyor olup buradaki bir yanlışlık, orta ve uzun vadede birtakım sorunlara yol açabilecektir. Örneğin 10 daireli bir apartmanda, tüm dairelerin eşit arsa payına sahip olması, hakkaniyete aykırı olabilecektir zira her daire aynı değere sahip değildir.

Yahut binanın inşa aşamasında müteahhit, kendisine düşecek bölümlerin arsa payını daha yüksek şekilde ayarlamış olabilir. Böyle durumlarda gerek binanın yönetimi esnasında gerekse de binanın yıkımı sonrasındaki dönemlerde sıkıntılar yaşanabilecektir.

Arsa Payı Düzeltme Davası Neden açılır?

Binanın Yönetimi: Kat mülkiyeti rejimi uygulanan yapılarda ana gayrimenkulün yönetimi, maliklerin sahip olduğu arsa payına göre gerçekleştirilmektedir. Arsa payının adil şekilde dağıtılmamış olması yönetimde sahip olunacak yetkinin de adil olmamasına neden olacaktır. Binanın Yıkımı Sonrası: Kat mülkiyeti rejimi uygulanan bina ömrünü doldurduktan sonra (veya deprem olduğunda / kentsel dönüşüm uygulamaları kapsamında) yıkılarak yeniden inşası gündeme gelecektir.

Böyle durumlarda (daire, dükkan vb) bağımsız bölüm sahipleri yıkımdan sonra arsa üzerinde “arsa payları” oranında hak sahibi olacakları için gerek arsanın satışı gerekse de yeniden inşa süreçlerinde bu orana göre hak sahibi olacaklardır. Örneğin inşa tarihinde 10 Milyon TL değere sahip olan bir binada 2 milyon TL’lik bir dükkâna sahip olunduğu durumu ele alalım. Eğer dükkânla ilişkili olan arsa payı %20’den azsa (örneğin %10’sa), yıkım sonrasında inşa edilecek yeni yapıda arsa payı oranında hak iddia edebileceği için %20’lik hakkını talep edemeyecektir.

Böyle bir durumda (faraza) ilgili dükkan sahibi yeni inşa edilecek apartmandan 4 daire alabilecekken 2 daire almak zorunda kalabilecektir.İlave Katlarda Hak Sahipliği: Yukarıdaki duruma benzer şekilde ilave çıkılacak katlarda (yahut yapılacak sair inşaatlarda) herkes arsa payına göre hak kazanacaktır. Kentsel Dönüşüm: Bilindiği üzere kentsel dönüşüm süreçlerinde maliklerin karar alabilmesi için (arsa payı açısından) 2/3 çoğunluğa ulaşmaları gerekmektedir.

Eğer arsa paylarının dağılımında bir adaletsizlik varsa, bu durumda da arsa payının düzeltilmesi davası açılabilecek olup daha detaylı bilgi için Kentsel Dönüşümde Arsa Payı Düzeltme Davasıbaşlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Ortak Yerlerden Faydalanma Hakkı: Kat malikleri (garaj, depo, bodrum, teras vb) ortak alanlarda, arsa paylarına oranla hak sahibi olacaklardır. Benzer şekilde birtakım ortak giderlere de arsa payı oranında katılmaları gerekmektedir. Sigorta: Binada yapılacak sigortalarda gerek prim ödemesi gerekse de (kaza gerçekleştiğinde) sigorta şirketinden alınacak ödemelerde hesaplama, arsa payına oranlı şekilde yapılacaktır.

Dava İçin Kimler Başvurabilir?

Arsa payının düzeltilmesi davalarında zarara uğradığı iddiasında olan her kat maliki dava açma hakkına sahip olacaktır. Benzer şekilde (kat mülkiyetine geçilmemiş olsa dahi) her kat irtifakı sahibi de yasal yollara başvurabilecektir. Ancak Yargıtay kararları uyarınca arsa paylarının bölünmesinde / tapuya tescilinde bizzat katılım sağlamış kat maliklerinin (veya kat irtifakı sahiplerinin) arsa payı düzeltme davası açamayacağını belirtmek gerekir.

Dava Açmak İçin Hangi Şartların Gerçekleşmesi Gerekecektir?

Bu davanın açılmasındaki en kritik nokta arsa paylarının inşaatın tamamlanma tarihi itibariyle adil şekilde paylaştırılmadığının ispat edilmesidir. Dolayısıyla dairede / dükkânda sonradan meydana gelen değer artışları sebebiyle arsa payının düzeltilmesi talep edilemeyecektir. Bu noktada (hesaplamaların inşaat tamamlanma tarihine göre yapılacağı göz önünde bulundurulduğunda) en kritik meselenin ispat zorluğu olduğu aşikardır. Zira somut verilerle desteklenmeyen taleplerin reddedileceğinden şüphe yoktur. Bu doğrultuda dava açarken inşaatın tamamlanma tarihi itibariyle aşağıdaki hususlara göre arsa payının orantısız şekilde dağıtıldığının ispat edilmesi gerekecektir:

  • Bağımsız bölümlerin cinsi, (Ofis mi, daire mi, dükkân mı)
  • Bulunduğu kat,
  • Yüzölçümü
  • Aydınlanması, Güneş görüp görmediği,
  • Cephesi / manzarası,
  • Isınma sistemi,
  • Rüzgârdan ve diğer dış etkenlerden nasıl etkilendiği

Davanın açılması için herhangi bir kısıtlayıcı zamanaşımı öngörülmemektedir. Dava sulh hukuk mahkemesinde açılmalıdır.

Kaynak: Gayrimenkul Hukuk / Bilal Karakaş

Devamını oku

EMLAK REHBERİ

Bodrum Parsel Sorgulama ve İmar Durumu

Yayınlanma tarihi

-

Bodrum İmar Sorgulama

Parsel sorgulama Bodrum işlemini gerçekleştirerek satın almak istediğiniz yada sahibi olduğunuz arazinin bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Online parsel sorgulama işlemi ile; Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün resmi internet sitesi aracılığıyla, belediyelerin harita kadastro ve imar uygulama birimlerine gitmeden parsel sorgulama işlemlerinizi tamamlayabilirsiniz.

Bodrum İmar Sorgulama İçin Tıklayınız.

Bodrum için Parsel sorgulama adres bilgileriniz girerek, enlem-boylam bilgileri ile yada ada-parsel bilgileri ile sorgulama yapabilirsiniz.

İmar yasaları baz alınarak sınırları belli olan arazilerin her parçasına verilen isim olan parsel bilgisi ile satın alınmak istenen arazinin konumu ile ilgili detaylı bilgi edinebilirsiniz.

Bodrum için Parsel sorgulama buraya tıklayınız! Yukarıda verilen link bilgilendirme amaçlı olup, sorgulamalarla ilgili değişiklikler ve güncellemeler ilgili birimlerin tasarrufundadır.  Parsel sorgulama Bodrum ile ilgili gelişmeler ve haberler için sayfamızı takip edebilirsiniz.

Devamını oku

EMLAK REHBERİ

Abonelikte dijital devir başlıyor

Yayınlanma tarihi

-

dijital-abonelik

Bundan sonra Elektrik ve Su abonelikleri 1 Ocak’tan itibaren e-Devlet üzerinden yapılabilecek. Türkiye’de e-Devlet uygulamaları son dönemde hayatımızı kolaylaştırmak adına oldukça fazla yer tutmaya başladı.

Öyle ki e-Devlet üzerinden yapılan artık günlük hayatta bir sürü koşturmamız gereken işleri tek bir tuşla halledebiliyoruz. E-Devlet’in yeni yeniliklerinden biri ise Elektrik ve Suya ‘dijital’ abonelik sistemini getirmesi oldu. Bu sayede artık dijital abonelik e-Devlet üzerinden yapılabilecek.

İşte tüm detaylar… Posta ve Telgraf Teşkilatı (PTT) tarafından oluşturulan Ulusal Elektronik Tebligat Sistemine (UETS) göre, tebligat işlemleri, 1 Ocak 2019’dan itibaren elektronik yolla yapılacak. ELEKTRONİK YOLLA YAPMA ŞARTI GETİRİLDİ! Değişikliğe göre, tebligat çıkarmaya yetkili mercilerin, kamu kurum ve kuruluşları ile özel şirketler, avukatlar, noterler, arabulucular ve bilirkişiler gibi kanun kapsamında yer alan tüm gerçek ve tüzel kişilere de tebligatları elektronik yolla yapılması şartı getirildi.

Tebligatın elektronik yolla yapılması zorunluluğu bulunmayan gerçek veya tüzel kişiler ise isteğe bağlı olarak elektronik tebligat adreslerini 1 Ocak 2019’dan sonra internet üzerinden çevrimiçi başvuruyla ya da PTT merkezlerinden alabilecek. e-Devlet kullanıcısı olan gerçek kişiler, sağlanacak entegrasyon ile UETS hesaplarına da giriş yapabilecek.

Ücretsiz olarak verilecek elektronik tebligat adresleri, PTT, Elektronik Tebligat Yönetmeliği doğrultusunda UETS üzerinden sunacağı ek arşiv alanı, SMS bildirimi gibi ilave hizmetlerden ücret talep edebilecek. Ulusal Elektronik Tebligat Sisteminin devreye alınmasıyla birlikte mevcut Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresinden e-Tebligat hizmeti verilmeyecek.

Bu nedenle, UETS üzerinden yeni bir elektronik tebligat adresi alınması gerekecek. UETS ile sadece tebligat iletileri gönderileceğinden, kamu kurum ve kuruluşlarının elektronik ortamda yapacakları yazışmalar, KEP sistemi üzerinden gerçekleştirilmeye devam edecek.

Sistemdeki adrese ulaştırılan tebligat, alıcı tarafından açılmamış olsa dahi beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılacak. UETS sayesinde elektronik tebligatlar değiştirilemez ve inkar edilemez yasal kanıt niteliği taşıyacak. Kişisel veriler korunacak ve bilgi güvenliği garanti altına alınacak. Ayrıca, kağıt kullanımının ortadan kalkmasıyla çevrenin korunmasına katkı sağlanacak.

Devamını oku

POPÜLER EMLAK HABERLERİ